Αλκοόλ πριν από τα 11;

Γροθιά στο στομάχι τα στοιχεία του Δικτύου Αλκοολογίας Κρήτης
Τα παιδιά της Κρήτης πίνουν όλο και νωρίτερα, αλλά το πιο ανησυχητικό εύρημα της νέας έρευνας δεν βρίσκεται στους αριθμούς. Βρίσκεται στη στιγμή που ένας έφηβος ρωτά τους ειδικούς πώς θα πει «όχι»… στους ίδιους του, τους γονείς.
Μια μεγάλη έρευνα για το αλκοόλ, του Δικτύου Αλκοολογίας που τοποθετεί στις πρώτες θέσεις τις ευθύνες των ενηλίκων, τα κενά της Πολιτείας και τις αλήθειες που εξακολουθούμε να κρύβουμε κάτω από το τραπέζι.
Η πρώτη γουλιά τελικά, δεν ξεκινά σε ένα μπαρ. Δεν ξεκινά σε ένα πάρτι. Ούτε σε μια σχολική εκδρομή. Ξεκινά πολύ νωρίτερα.
Από την κοιλιά της μάνας τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το οικογενειακό τραπέζι το πανηγύρι τη γιορτή, τη φράση που για δεκαετίες ακούγεται σχεδόν χαμογελώντας… «Έλα, δοκίμασε λίγο. Δεν πειράζει.»
Κάπως έτσι αρχίζει μια συνήθεια που στην ελληνική κοινωνία αντιμετωπίστηκε επί χρόνια ως αθώα μύηση. Μόνο που τα στοιχεία έρχονται πλέον να αποδείξουν ότι αυτή η «αθώα» δοκιμή δεν είναι καθόλου αθώα.
Η νέα έρευνα του Δικτύου Αλκοολογίας Κρήτης, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2024-2025 σε σχολεία του νομού και παρουσιάστηκε πριν από λίγες ημέρες σε παγκόσμιο συνέδριο στον Καναδά, και σήμερα στο Ράδιο 98.4 αποτυπώνει μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει κανείς.
Παιδιά που δεν έχουν ακόμη τελειώσει το Δημοτικό ή βρίσκονται στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου δηλώνουν ότι έχουν ήδη δοκιμάσει αλκοόλ. Έφηβοι καταναλώνουν ουίσκι και βότκα. Περισσότεροι από ένας στους τέσσερις μαθητές δηλώνουν ότι έχουν πιει πάνω από σαράντα φορές στη ζωή τους. Και σχεδόν ένας στους πέντε έχει δοκιμάσει αλκοόλ πριν ακόμη συμπληρώσει τα έντεκα του χρόνια.
Δεν πρόκειται απλώς για στατιστικές. Πίσω από κάθε ποσοστό κρύβεται μια οικογένεια, μια παρέα, ένας ενήλικας που κάποια στιγμή άνοιξε το πρώτο μπουκάλι.
«Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα παιδιά. Είμαστε όλοι εμείς»
Ο ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής Γιάννης Ανυφαντάκης από το μικρόφωνο του Ράδιο 98.4 δεν επιχειρεί να ωραιοποιήσει την εικόνα.
«Για να φτάσει ένα ανήλικο παιδί να κρατά στα χέρια του ένα μπουκάλι με αλκοολούχο ποτό, κάποιος του το έχει δώσει. Συνήθως κάποιος ενήλικας. Άρα είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι.»
Η φράση του μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από τα παιδιά στους μεγάλους, γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί πίνει ένας δεκατριάχρονος.
Το πρώτο ερώτημα είναι γιατί αισθάνεται ότι μπορεί να πιει. Το δεύτερο ποιος του το επιτρέπει. Και το τρίτο τι κάνει η κοινωνία για να προλάβει όσα ακολουθούν.
Οι ειδικοί επιμένουν ότι η κατανάλωση αλκοόλ σε τόσο μικρές ηλικίες δεν είναι μια «νεανική αταξία». Είναι ένδειξη ότι κάτι βαθύτερο συμβαίνει στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. «Γιατί χρειάζεται ένα παιδί δώδεκα ή δεκατριών ετών να πιει βότκα ή ουίσκι;» αναρωτιέται ο ίδιος.
Οι αριθμοί που δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι αποκαλυπτικά.
Το 20% των παιδιών δηλώνει ότι ήπιε αλκοόλ πριν από τα 11 του χρόνια.
Το 27,7% των μεγαλύτερων μαθητών έχει καταναλώσει αλκοόλ περισσότερες από σαράντα φορές.
Σχεδόν το 35% επιλέγει βαριά ποτά, όπως ουίσκι και βότκα.
Περισσότερο από το 20% προτιμά συνδυασμό διαφορετικών ποτών.
Ένα 10% των παιδιών ηλικίας 12-13 ετών καταναλώνει ήδη βαριά αλκοολούχα ποτά.
Τα στοιχεία δείχνουν ακόμη ότι μόλις το 16% των μεγαλύτερων μαθητών δεν έχει δοκιμάσει ποτέ αλκοόλ.
Για τους ειδικούς, οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν μια κοινωνική κανονικοποίηση της κατανάλωσης και όχι μια μεμονωμένη συμπεριφορά των εφήβων.
Η Αγγελική Ευσταθοπούλου Κλινική Κοινωνική Λειτουργός και Συστημική θεραπεύτρια, περιγράφει ότι οι έφηβοι προβληματίζονται για το πώς θα αρνηθούν το ποτό όταν αυτό τους προσφέρεται μέσα στο ίδιο τους το σπίτι ή σε οικογενειακές συγκεντρώσεις.
Δεν φοβούνται τόσο τον φίλο που θα τους πιέσει. Φοβούνται να πουν «όχι» στον πατέρα, στον παππού, στον θείο. Σε εκείνον που θα τους πει πως «μια ρακή δεν έβλαψε ποτέ κανέναν». Είναι ίσως η πιο ηχηρή υπενθύμιση ότι η πρόληψη δεν αρχίζει από το σχολείο. Αρχίζει από το σπίτι.
…. Το αλκοόλ, αναφέρει στην έκθεση της είναι συνδεδεμένο στις πεποιθήσεις των κατοίκων με τον ανδρισμό και την δύναμη, με αποτέλεσμα πολλές φορές να είναι οι ίδιοι οι γονείς εκείνοι που προτρέπουν τα παιδιά τους και ειδικά τα αγόρια να καταναλώσουν αλκοόλ. Επίσης, λόγω άγνοιας τις προηγούμενες δεκαετίες, οι γονείς δεν προστάτευαν τους νέους από την κακή χρήση της ουσίας και το αλκοόλ ήταν πλήρως απενοχοποιημένο και φυσικά πολύ εύκολα προσβάσιμο σε όλα τα σπίτια της Κρήτης.
Οι αριθμοί της Ευρώπης προειδοποιούν
Τα ευρωπαϊκά στοιχεία της έρευνας ESPAD δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην πρόσβαση και κατανάλωση αλκοόλ από εφήβους.
Το 92% των 16χρονων θεωρεί ότι μπορεί εύκολα να προμηθευτεί αλκοόλ. Σχεδόν εννέα στους δέκα έχουν ήδη πιει. Τρεις στους πέντε κατανάλωσαν αλκοόλ μέσα στον τελευταίο μήνα. Ένας στους τρεις προχώρησε σε υπερβολική κατανάλωση μέσα στις τελευταίες εβδομάδες. Και ένας στους οκτώ δήλωσε ότι μέθυσε.
Αλλά παρότι καταγράφεται μια μικρή μείωση σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η εύκολη διαθεσιμότητα του αλκοόλ εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου.
Το πραγματικό στοίχημα
Η μεγαλύτερη αξία αυτής της έρευνας δεν βρίσκεται στους πίνακες και στα διαγράμματα. Βρίσκεται στο ερώτημα που αφήνει πίσω της. Πόσο έτοιμη είναι η κοινωνία να αλλάξει πρώτα η ίδια, πριν ζητήσει από τα παιδιά της να αλλάξουν συμπεριφορά. Γιατί, όπως υπενθυμίζουν οι άνθρωποι που εδώ και χρόνια βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πρόληψης, οι έρευνες δεν γίνονται για να γεμίζουν συρτάρια με αριθμούς. Γίνονται για να αλλάζουν πολιτικές, να αφυπνίζουν οικογένειες και να κινητοποιούν την κοινωνία. Και ίσως η πιο σκληρή διαπίστωση αυτής της ιστορίας να είναι η πιο απλή. Κι αν η κοινωνία συνεχίσει να θεωρεί φυσιολογικό να προσφέρει το πρώτο ποτό σε ένα παιδί, τότε οι αριθμοί των επόμενων ερευνών δύσκολα θα αλλάξουν.
Σεμινάριο ευαισθητοποίησης το Σεπτέμβριο
Αλκοολογικό ιατρείο, Επιστροφή και ΚΟΠΑ Κρήτης διοργανώνουν στο τέλος του Σεπτέμβρη ένα σεμινάριο ευαισθητοποίησης στην οικολογική – κοινωνική προσέγγιση των προβλημάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ και των σύνθετων προβλημάτων (μέθοδος Hudolin) διάρκειας μίας εβδομάδας. Μια εβδομάδα, εντατική, βιωματική, ενημερωτική, επαναπροσδιορισμού της σχέσης με το αλκοόλ. Για δηλώσεις συμμετοχής οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να επικοινωνούν με την Αγγελική Ευσταθοπούλου στο 6974425754.