Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου: Η σπάνια «γενετική χρονοκάψουλα» στη νότια Ελλάδα

Ο Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου, Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μιλάει στον 98.4 ως ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, όπου γενετική έρευνα των Μέσα Μανιατών ανακαλύπτει «γενετική χρονοκάψουλα» στη νότια Ελλάδα.

Η νέα αυτή γενετική μελέτη αποκαλύπτει ότι οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης αποτελούν έναν από τους πιο ιδιαίτερους γενετικά πληθυσμούς της Ευρώπης, λόγω της γεωγραφικής απομόνωσής τους για περισσότερους από δέκα αιώνες. Τα ευρήματα, που δημοσιεύονται από χθες  (4 Φεβρουαρίου) στο περιοδικό Communications Biology, υποδεικνύουν ότι πολλές γενεαλογικές γραμμές των σημερινών Μέσα Μανιατών ανιχνεύονται στον ελλαδικό χώρο από την Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο.Διεθνής ερευνητική ομάδα αποκαλύπτει ότι οι Μέσα Μανιάτες αποτελούν μια μοναδική γενετική «νησίδα» εντός της στεριανής Ελλάδας, η οποία αντιστάθηκε στις μεγάλες πληθυσμιακές μετακινήσεις που αναδιαμόρφωσαν τη γενετική καταγωγή των κατοίκων του ελλαδικού χώρου και άλλων βαλκανικών πληθυσμών μετά την πτώση της Ρώμης.

Η ερευνητική ομάδα, η οποία περιλαμβάνει επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Κέντρο Υγείας Αρεόπολης, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου και τα εργαστήρια FamilyTreeDNA, διαπίστωσε ότι οι Μέσα Μανιάτες κατάγονται σε μεγάλο βαθμό από εντόπιες ελληνόφωνες ομάδες που ζούσαν στην περιοχή πριν από τον Μεσαίωνα. Σε αντίθεση με πολλούς άλλους πληθυσμούς της στεριανής Ελλάδας, οι Μέσα Μανιάτες παρουσιάζουν ελάχιστες ενδείξεις αφομοίωσης μεταγενέστερων πληθυσμών, όπως των Σλάβων, των οποίων η άφιξη μετέβαλε δραστικά το γενετικό και γλωσσικό τοπίο της νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η έρευνα αποκαλύπτει ότι οι περισσότερες πατρικές γενεαλογικές γραμμές των Μέσα Μανιατών ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Μάλιστα, η γεωγραφική και χρονική τους κατανομή αντικατοπτρίζει πιστά τη διάδοση της χαρακτηριστικής και παγκοσμίως μοναδικής μεγαλιθικής οικιστικής αρχιτεκτονικής της Μέσα Μάνης, ενισχύοντας την υπόθεση ότι οι σημερινοί Μέσα Μανιάτες κατάγονται από τις ίδιες κοινότητες που σμίλεψαν και κατοίκησαν αυτό το τοπίο πριν από περισσότερα από 1.400 χρόνια.

«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η ιστορική απομόνωση άφησε ένα σαφές γενετικό αποτύπωμα στους Μέσα Μανιάτες, καθώς δεν έχουν πρόσφατη πατρογραμμική γενετική συγγένεια με κανέναν άλλο πληθυσμό στον πλανήτη», δηλώνει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου (Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών). «Θα μπορούσε να πει κανείς πως οι Μέσα Μανιάτες αποτελούν έναν συνδετικό κρίκο με το γενετικό τοπίο της νότιας Ελλάδας πριν από τις δημογραφικές ανακατατάξεις του πρώιμου Μεσαίωνα και πιθανότατα κατάγονται από τους ίδιους ανθρώπους που κατασκεύασαν τις μοναδικές μεγαλιθικές κατασκευές που απαντώνται στη Μέσα Μάνη».

Η μελέτη επίσης αποκάλυψε ότι πάνω από το 50% των σημερινών ανδρών της Μέσα Μάνης κατάγεται από έναν και μόνο αρσενικό πρόγονο που έζησε τον 7ο αιώνα μ.Χ. Αυτό το εύρημα υποδεικνύει οτι στην πολυτάραχη ιστορία της Μέσα Μάνης, υπήρξε μία περίοδος κατά την οποία ο τοπικός πληθυσμός βίωσε συντριπτική μείωση, πιθανότατα λόγω επιδημιών, πολέμων και γενικευμένης αστάθειας, και στη συνέχεια οι ελάχιστοι επιζώντες και οι απόγονοί τους παρέμειναν σε σχετική απομόνωση εντός της Μέσα Μάνης για αιώνες.

Παράλληλα, η ομάδα χρησιμοποίησε τις πλέον καινοτόμες μεθόδους μοριακής βιολογίας για να χρονολογήσει την κατά προσέγγιση ημερομηνία γέννησης των ιδρυτών ορισμένων πατριών της Μέσα Μάνης και να διαλευκάνει τις μεταξύ τους συγγενικές σχέσεις. Όπως δείχνουν τα αποτελέσματα, οι γενάρχες αρκετών σημερινών πατριών έζησαν κατά τον 14ο και 15ο μ.Χ. αιώνα, υποδεικνύοντας ότι στοιχεία του συστήματος των πατριών άρχισαν να διαμορφώνονται εκείνη την περίοδο.Στην έρευνα συμμετείχαν επίσης επιστήμονες από τα εργαστήρια FamilyTreeDNA, τα οποία διαχειρίζονται τα εκτενέστερα παγκόσμια φυλογενετικά δέντρα ανθρώπινων γενεαλογικών γραμμών. Μέσω υψηλής ανάλυσης πατρογραμμικών (Υ-χρωμόσωμα) και μητρογραμμικών (μιτοχονδριακό DNA) αναλύσεων, η γενετική καταγωγή των Μέσα Μανιατών συγκρίθηκε με περισσότερα από ένα εκατομμύριο σύγχρονα άτομα από όλο τον κόσμο, καθώς και με χιλιάδες αρχαία δείγματα DNA. Η έρευνα εντόπισε σχεδόν μηδαμινή πατρογραμμική γενετική αντιστοιχία με άλλους πληθυσμούς, τονίζοντας την μακροχρόνια γενετική απομόνωση των Μέσα Μανιατών.